Rząd Grenlandii, zapytany przez nas o odpowiednie dokumenty nabrał wody w usta, za to prawnicy firmy Cairn nie próżnują. Koncern pozwał Greenpeace w holenderskim sądzie i zagroził że każdy kolejny dzień protestu będzie kosztował naszą organizację 2 mln euro. W ubiegłym tygodniu platforma wiertnicza Leiv Eiriksson była okupowana w sumie przez 5 dni.

Jeśli szefowie koncernu myślę, że finansowy szantaż zamknie nam usta to są w błędzie. Będziemy kontynuować nasze działania na rzecz ochrony ekosystemu Arktyki. Wbrew wszelkim praktykom i normom stosowanym w dpowiedzialnym biznesie, Cairn uparcie odmawia publikacji dokumentów, które pokazałaby jaki jest plan przeciwdziałania potencjalnym katastrofom a także plan działania w wypadku, gdyby rzeczywiście doszło do wycieku ropy w tak cennym obszarze jakim jest Arktyka. Plan taki musi zawierać informację o tym kto poniesie koszty usuwania skutków wycieku a także raporty techniczne uwzględniające specyfikę operacji usuwania wycieku w warunkach arktycznych. Będziemy walczyć o prawo opinii publicznej do poznania faktów. Skoro Cairn wie jak poradzić sobie z katastrofą podobną do tej jaką spowodował koncern BP w Zatoce Meksykańskiej, to dlaczego nie upubliczni swojego planu działania? A może jednak nie wie? Skoro nie wie, a to sugerują naukowcy od miesięcy ostrzegający przed morskimi odwiertami w Arktyce, to niech lepiej zabiera swoją pływającą platformę i odstawi ją bezpiecznie na złom.

Arktyka to jeden z najbardziej wrażliwych ekosystemów świata. Skutki zmian klimatu są tam widoczne już teraz a na ironię zakrawa fakt, że topniejąca pokrywa lodowa zachęca biznes to eksploatowania tego regionu pod kątem paliw kopalnych, których spalenie spowoduje jeszcze większy wzrost średniej globalnej temperatury i doprowadzi do jeszcze szybszego topnienia pokrywy lodowej Arktyki.

Do Puszczy tym razem wybrałem się na zaproszenie leśników. Przez cały dzień jeździłem po lesie i słuchałem. Niczego nowego się nie dowiedziałem. O tym, że Puszcza nie poradzi sobie bez leśnika słyszałem nie raz i nie dwa. Całe szczęście następnego dnia miałem już inne plany.

Wstawanie o 5:00 jest lekką przesadą, pomyślałem otwierając zaspane oczy. Ale nic to. Godzinę później byłem już w lesie. Zaczęło się od podglądania sikorek. Co chwilę podlatywały do niewielkich szczelin w drzewach. Kiedy śmigały po kolejnego robaczka, zapalało się światełko. Sześć, siedem, osiem i dziewięć. Ostateczna liczba piskląt lądowała w notesie naukowca. To właśnie jemu zawdzięczam tę niecodzienną przechadzkę po lesie. Choć sikory bogatki tworzą pary monogamiczne, to faceci tego mniejszego od wróbla ptaszka nie zawsze stają na wysokości zadania. Jeżeli w gnieździe jest tylko 5-6 jaj, a nie 7-14, to przestają inwestować w rodzinę. Obowiązki wykarmienia potomstwa spadają na samiczkę – o czym mogłem się przekonać. Ale nie o tym chciałem napisać.

Spacer po puszczy to nie przechadzka po parku. To przedzieranie się przez leśną gęstwinę. Pokonywanie zwalonych drzew, omijanie zmurszałych kłód i bagnistych sadzawek. To także lekcja historii. Piotrek z Wrocławia latami zastanawiał się dlaczego Niemcy nie mogli obejść drzew ścinanych przez Słowian, które tarasowały przejście leśnym traktem. Dopiero kiedy wszedł do Puszczy Białowieskiej, zrozumiał, że nic by to nie dało, bo w naturalnym lesie wywrócone drzewa i drzewiasta roślinność to bariera, której nie da się łatwo sforsować.

Każdego dnia w Puszczy toczy się walka o przetrwanie. Nieliczne drzewa dożywają sędziwego wieku. Najpierw muszą uciec spod pyska podgryzających je zwierząt, a potem cierpliwie czekać na swoje pięć minut. Jeden jedyny taki moment w ich życiu kiedy w zwartym drzewostanie pojawia się luka do zapełnienia. Naturalne procesy biologiczne i przypadek to jedyne czynniki kształtujące prawdziwy las. Kiedy zawita do niego człowiek, który „wie lepiej” co i gdzie powinno rosnąć, dla wielu roślin i zwierząt jest to początek końca. A dla nauki niepowetowana strata. Fantazyjnie wywrócone drzewa tworzą trudną do sforsowania twierdzę. Dlatego to, co kuje w oczy leśników, dla wielu gatunków jest idealnym schronieniem przed drapieżnikami.

Poniższy fragment Misia nawiązuje do tego, co wydarzyło się w ostatnim tygodniu w Puszczy Białowieskiej. Bo oprócz jarząbka, spotkałem tam też Wacława…

Wierzę w dobrą wolę komisarz Damanaki. Wierzę, że rozumie problemy, z jakimi boryka się polska gospodarka morska i zdaję sobie sprawę z nacisków poszczególnych sektorów, jakimi jest poddawana. Z drugiej strony zastanawiam się, gdzie w tym całym zamieszaniu jest jeszcze miejsce dla polskich rybaków małoskalowych?

W czasie, gdy związkowcy głośno domagali się swoich praw, na Zielonym Moście rozstawialiśmy wystawę fotograficzną  „Rybactwo sentymentalne” autorstwa Filipa Springera. Wystawa przedstawia historie czterech rybaków łodziowych z Dziwnowa, którzy pomimo trudności, prowadzą zrównoważone rybołówstwo przybrzeżne. Dziwnów był kiedyś jednym z największych portów rybackich w Polsce. Obecnie świeci pustkami, większość rybaków zezłomowała kutry a obecne pokolenie nie chce pracować w rybołówstwie. Podczas gdy politycy dyskutują prowadzeniu polityki morskiej, rybołówstwo łodziowe umiera, a wraz z nim ważny element polskiej tradycji.

Nasza wystawa ma przypomnieć decydentom o grupie zawodowej, której głos zwykle nie jest słyszany.  Tradycyjne rybołówstwo nie jest postrzegane jako remedium na problemy z jakimi boryka się Bałtyk. A jednak , w obliczu dramatycznego przełowienia populacji ryb przez duże kutry rybackie i niszczenia ekosystemu Bałtyku przez stosowanie destrukcyjnych technik połowowych, małoskalowe rybołówstwo przybrzeżne wydaje się wyznaczać właściwy kierunek, w którym powinny podążać europejskie floty rybackie.

Już niebawem Polska obejmie prezydencję w Radzie UE. Mam nadzieję, że reforma Wspólnej Polityki Rybackiej w kierunku zmniejszenia nakładu połowowego, utworzenia sieci rezerwatów morskich i zakazu stosowania destrukcyjnych technik połowowych, stanie się dla polskiej prezydencji jednym z priorytetów. Trzymam kciuki za rybaków z Dziwnowa i wszystkich rybaków łodziowych prowadzących połowy w sposób zrównoważony, by przetrwali burze wokół polityki morskiej.

Rozmowa na temat elektrowni atomowych w Polsce to prawdziwe pomieszanie z poplątaniem. W rolę ekspertów z dziedziny energetyki wcielili się fizycy jądrowi, a specjalistami od bezpieczeństwa atomowego zostali politycy. Nic więc dziwnego, że w toczącej się dyskusji brakuje szerszego spojrzenia na to, co w najbliższych latach wydarzy się na polskim rynku energii i jaki wpływ na to będzie miał rządowy program energetyki jądrowej. Nie ma też rzetelnych informacji o ryzyku i bezpieczeństwie planowanych inwestycji. W zamian mamy dobrze przygotowaną kampanię opartą na informacjach zaczerpniętych z broszur reklamowych koncernów jądrowych liczących na nowe kontrakty.

Zaszczepić ideę

O tym, że energetyka jądrowa jest tania, bezpieczna i nie ma w stosunku do niej alternatyw, mają nas przekonać dziennikarze, serialowi aktorzy i popularne programy telewizyjne. Częścią założeń rządowej kampanii zatytułowanej „Bezpieczeństwo, które się opłaca” są działania promocyjne w ramach tak zwanej idea placement w różnego rodzaju programach. Na 64. stronie tego dokumentu czytamy, że „spośród wielu programów utrzymanych w konwencji Warto rozmawiać, Tomasz Lis na żywo, Teraz my, Plus-Minus itp., należy wybrać te, cieszące się nie tylko popularnością, lecz również zaufaniem odbiorców.” Wystarczy żeby pojawili się w nich odpowiedni eksperci i zaszczepili ideę budowy elektrowni atomowych. Autorzy założeń tej strategii ostrzegają jednak, że w przypadku programów publicystycznych „ryzykiem” jest otwarta debata z przeciwnikami energii jądrowej. Aby je zredukować można zamieścić „w jednym z już istniejących programów edukacyjnych / popularno naukowych kilkuminutowy blok, podejmujący temat energetyki jądrowej”. Zapewnie świetnie wypadną w nim pracownicy Instytutu Energii Atomowej w Świerku. Ci sami, którzy powołali do życia Stowarzyszenie Ekologów na rzecz Energii Nuklearnej SEREN, chcąc w ten sposób dokonać wyłomu w dotychczas spójnym stanowisku organizacji ekologicznych, które nie popierają polskiego programu jądrowego.

Wyłączyć myślenie

Opracowaniem założeń proatomowej kampanii zajmowali się prawdziwi fachowcy. Na etapie ich przygotowania uwzględnili i nawet możliwość pojawienia się takiej sytuacji kryzysowej, jaką jest awaria elektrowni atomowej. Zalecili przy tym opracowanie planów zaradczych w postaci „specjalnych procedur komunikacyjnych” i „zarządzania obiegiem informacyjnym”. Nauka nie poszła w las, bo rząd w sposób podręcznikowy od samego początku bagatelizuje problem katastrofy w Fukushimie. Argumenty typu „u nas nie ma tsunami”, „nie występują także trzęsienia ziemi” są początkiem końca rozmowy, którą puentuje stwierdzenie, że poza wszystkim „nasze reaktory będą najbezpieczniejsze i najnowocześniejsze na świecie”. Po takiej dawce informacji wyłącza się dziennikarska czujność. Do tego dochodzi odpowiednie „zarządzanie obiegiem informacji”. Na skutek czego fakt, że pani Hanna Trojanowska została pełnomocnikiem rządu ds. energetyki jądrowej, porzucając z dnia na dzień pracę w Polskiej Grupie Energetycznej, a więc spółce, która ma czerpać zyski z uruchomienia elektrowni atomowych, nie wzbudza żadnych wątpliwości.

Oszukać standardy

Mówiąc o elektrowniach jądrowych, ich bezpieczeństwie i niezawodności, musimy brać pod uwagę realia, w których przyszło nam żyć. Nasza codzienność obfituje w doniesienia o „przedsiębiorczych” wykonawcach autostrad zastępujących kruszywa do utwardzania dróg przez dużo tańszą ziemię, czy też znikaniu stalowych konstrukcji dosłownie w jedną noc. Chcąc nie chcąc musimy przyznać, że nasze standardy są niższe niż w Japonii i nie powinniśmy tego pomijać w sytuacji, w której w kraju o najwyższej kulturze technicznej, na skutek katastrofy do środowiska dostają się duże ilości radioaktywnych substancji. Na niewiele tutaj zdają się zapewnienia polskiego rządu o budowie najnowocześniejszych elektrowni, ponieważ po pierwsze reaktory generacji III+ nigdzie na świecie nie zostały jeszcze uruchomione, a po drugie żadne systemy zabezpieczeń nie dają gwarancji uniknięcia wypadku.

Spacyfikować kryzys

Brytyjski specjalista ds. bezpieczeństwa jądrowego John Large w analizie zagrożeń awarii reaktorów generacji III+, wykazał, że istnieje ryzyko odsłonięcia ich rdzeni bez względu na zaprojektowane systemy zabezpieczeń. Skutkiem takiej awarii może być rozległe skażenie radioaktywne. Tym bardziej zadziwiające jest „pacyfikowanie sytuacji kryzysowej” (kolejny cytat z założeń rządowej kampanii proatomowej), jaką dla polskiego programu jądrowego jest katastrofa w Fukushimie. W żaden sposób nie można lekceważyć skutków potencjalnych awarii, które powinny być rzetelnie odzwierciedlone w kosztach ubezpieczenia od ryzyka ich wystąpienia. O tych jednak rząd polski milczy, bo w nowym prawie atomowym wycenił je na jedyne 360 milionów euro. Tymczasem skutki katastrofy w Fukushimie liczone są w dziesiątkach miliardów euro. Jedna z wycen sprzed kilku lat pokazuje, że gdyby francuski koncern jądrowy EDF pokrywał całe koszty ubezpieczenia związane z prawdopodobieństwem wypadku, to ceny wytworzonej energii wzrosłyby automatycznie o około 300%. Przykład Japonii dobrze pokazuje, że bezpieczeństwo elektrowni atomowych słono kosztuje. Niestety w Polsce nie ma chętnych, aby za nie płacić.

Nie rozmawiać o problemach

O polskim programie energetyki jądrowej można powiedzieć jedno – robi piorunujące wrażenie. Prąd z pierwszej elektrowni atomowej ma popłynąć w naszych gniazdkach już w roku 2020. W dotrzymanie tego super ambitnego terminu nie wierzą nawet członkowie rządu. Żaden z nich jednak tego oficjalnie nie powie, bo na styku atomu z polityką liczy się przed wszystkim marketingowy blichtr. Na ten moment przyjmijmy jednak, że nie ma to większego znaczenia. Uruchomienie pierwszej elektrowni atomowej w roku 2020, czy też 2025, ma się przecież nijak do problemów polskiej energetyki. Jakby nie liczyć, do 2014 roku nie zdążymy, a będzie to najprawdopodobniej moment, w którym nasza przestarzała energetyka dostanie mocnej zadyszki. Zgodnie z dostępnymi prognozami, ilość produkowanej w Polsce energii w najbliższych kilku latach przestanie zaspokajać potrzeby naszej gospodarki. Nie mamy więc 10 lat, a jedynie 2 – 3 lata żeby zapobiec kryzysowi energetycznemu. Istnieją trzy możliwe wyjścia z tej krytycznej sytuacji. Albo zaczniemy na poważnie oszczędzać energię i wspierać jej odnawialne źródła (pierwsza opcja), albo zaczniemy importować prąd od naszych sąsiadów (druga opcja). Rozwiązaniem trzecim, pośrednim, jest wypadkowa dwóch powyższych. Czyli oszczędzamy, ale zdecydowanie mniej. Rozwijamy źródła odnawialnej energii, ale tylko na poziomie minimalnym, a resztę brakującej energii importujemy. Smutna prawda jest taka, że program budowy elektrowni atomowych skutecznie blokuje opcję pierwszą. Chcąc nie chcąc, cała polityczna para państwowej administracji idzie w gwizdek atomowych elektrowni. Na pozostałe tematy, takie jak chociażby inteligentne sieci przesyłowe, po prostu nie starcza czasu.

Powtarzać, że tania

Analizując stan infrastruktury, prognozy zapotrzebowania na energię i strukturę jej dotychczasowego zużycia w Polsce, czarno na białym widać, że to efektywność energetyczna i odnawialne źródła energii powinny być oczkiem w głowie wszystkich polityków. Bo taki, a nie inny jest najkorzystniejszy rachunek ekonomiczny dla polskiej gospodarki. Nie mam też wątpliwości, że czar „taniej energii jądrowej” pryśnie najpóźniej na etapie przygotowania i realizacji samej budowy elektrowni atomowej. Wystarczy przyjrzeć się temu, jak szybowały dotychczasowe koszty budowanych reaktorów. Powstający obecnie w Finlandii reaktor najnowszej generacji, skądinąd podawany w Polsce za „dobry” przykład, przekroczył o 60 proc. planowany budżet, natomiast o 100 proc. kwotę, która była znana fińskiemu parlamentowi przed podjęciem decyzji o budowie. Prof. Władysław Mielczarski w swoich obliczeniach wykonanych na zlecenie Polskiej Grupy Energetycznej wykazał, że koszty budowy elektrowni atomowych są większe od innych instalacji, nawet jeżeli uwzględnimy koszty emisji CO2. Niestety analiza ta, podobnie jak cała debata o programie jądrowym, zamieciona została pod dywan. Jak na razie bardziej nośne są hasła o „taniej energii jądrowej”, powtarzane w przekazach medialnych jak mantra.

Czy nam się to podoba, czy nie

Przepis na sukces energetyki jądrowej w Polsce wydaje się dość prosty – zaszczepić ideę, wyłączyć krytyczne myślenie, oszukać samych siebie, spacyfikować kryzys, nie rozmawiać o problemach i powtarzać do znudzenia, że atomowa energia jest tania. Bez względu jednak na to, czy nam się podobają elektrownie atomowe, czy też nie, musimy stawić czoła prawdzie: energetyka jądrowa jest ekonomicznie do utrzymania jedynie przy założeniu silnej pomocy państwa. Udziela jej się na etapie kredytowania inwestycji, ubezpieczenia, składowania odpadów radioaktywnych, likwidacji i rozbiórki elektrowni jądrowych. Pół wieku specjalnego traktowania tej technologii niczego w tym zakresie nie zmieniło.

*tekst opublikowany na łamach „Zielonych Wiadomości” 25.04.2011

„Nadszedł czas, żeby zdać sobie sprawę z tego, że elektrownie jądrowe nie są czystym, bezpiecznym ani tanim źródłem energii” – napisali w liście nobliści. „Wierzymy że wycofanie się z użycia energii atomowej przyniesie przyszłym pokoleniom, a także mieszkańcom Japonii, którzy wycierpieli tak wiele, bezpieczeństwo i pokój”.

Pełna treść listu jest dostępna tutaj.

Dziś, w 25 rocznicę katastrofy w Czarnobylu na całym świecie odbywają się antyatomowe protesty.

Niestety historia rozwoju przemysłu atomowego pokazuje, że często awarie i wypadki do których dochodzi w elektrowniach atomowych są tuszowane. Na całym świecie corocznie dochodzi do setek mniejszych i większych awarii, o którym media z reguły milczą.

Już od miesiąca Japonia boryka się z kryzysem jaki dotknął ten kraj po trzęsieniach ziemi, tsunami i awarii w elektrowni jądrowej. Sytuacja nadal jest daleka od opanowania i ciągle istnieje ryzyko wydostania się dużej ilości substancji radioaktywnych do środowiska.

Tymczasem polski rząd uparcie forsuje plan budowy elektrowni atomowych w Polsce. Jak mantrę, rządowi eksperci powtarzają słowa o „bezpieczeństwie”, „niezależności”, „ekonomii”. Tymczasem warto postawić sobie pytanie, czy potrzebujemy w Polsce budować elektrownie atomowe?

Nie potrzebujemy!

Więcej na temat mitów dotyczących bezpiecznych elektrowni atomowych ale i o alternatywach dla atomówki możecie przeczytać w wywiadzie, który ukazał się na serwisie ekologia.pl.

Jesteśmy bardzo zaniepokojeni zagrożeniami jakie przyniosło zarówno trzęsienie ziemi, jak i tsunami, zwłaszcza w kontekście możliwości potencjalnych zagrożeń wywołanych tymi zjawiskami w japońskich instalacjach atomowych oraz rafineriach i koncernach chemicznych.

Jak donoszą media, 20 reaktorów działających w czterech japońskich elektrowniach jądrowych zostało wyłączonych. Na szczęście nie ma żadnych doniesień dotyczących pojawienia się wycieków radioaktywnych. Greenpeace jest szczególnie zaniepokojony zniszczeniami spowodowanymi przez tsunami w elektrowni atomowej Fukushima. Najbardziej zagrożony zdaje się być system chłodzenia rdzeni oraz zbiornik wysokoradioaktywnych odpadów. Nawet natychmiastowe wyłączenie reaktorów wymagać będzie konieczności ciągłego chłodzenia rdzeni ogromną ilością wody, tak by uniknąć poważnej awarii.

Wyrażamy nadzieję, że wszelkie uszkodzenia instalacji atomowych będą poddane szczegółowej analizie, z której zostaną wyciągnięte rzetelne wnioski dotyczące ich wpływu na społeczności lokalne i środowisko. Wierzymy, że śledztwo w tej sprawie zostanie przeprowadzone w transparentny i niezależny sposób, a jego wyniki zostaną udostępnione opinii publicznej.

Akurat! Nie wiem jak was, ale mnie ten argument nie przekonuje.

Wiele wskazuje na to, że do japońskiego rządu, bardzo powoli, również zaczynają docierać fakty stawiające sprawę jasno: wielorybnictwo to relikt przeszłości i jako taki powinien znaleźć odpowiednie miejsce na kartach historii. Nie ma na nie miejsca ani przyzwolenia we współczesnym świecie. Ze zdumieniem ale i z pewnym uczuciem ulgi przyjęłam informację o wcześniejszym zakończeniu ostatniego sezonu polowań na wieloryby. Statki wielorybników kilka dni temu obrały kurs powrotny do macierzystego portu, wracając z najkrótszego w historii sezonu polowań. Póki co wieloryby zamieszkujące błękitne wody Oceanu Południowego mogą czuć się bezpiecznie… przynajmniej do momentu rozpoczęcia kolejnego sezonu połowów.

Decyzja japońskiego ministra jest jednak na swój sposób historyczna i mam nadzieję, że stanowi pierwszy krok ku zmianom. Potwierdziła ona że wielorybnictwo nie ma w zasadzie większego sensu. Nie ważne czy będziemy je analizować pod kątem naukowym czy ekonomicznym. Badania na ssakach morskich prowadzić można metodami nieinwazyjnymi. Co do ekonomicznego znaczenia polowań też nie ma najmniejszych wątpliwości. W japońskich chłodniach od lat znajdują się tony wielorybiego mięsa, na które nie ma popytu. Japońscy konsumenci wysyłają do rządu jasny sygnał: „nie chcemy wielorybiego mięsa. Zostawcie wieloryby w spokoju.”

Japoński przemysł wielorybniczy otoczony jest aurą skandali korupcyjnych w które zamieszani są państwowi urzędnicy. Jednak to dwóch aktywistów japońskiego oddziału Greenpeace, zostało skazanych za kradzież wielorybiego mięsa. W rzeczywistości zdobyli oni i przekazali prokuraturze dowody na proceder korupcji i nielegalnego handlu wielorybim mięsem. Japońska Agencja ds. Rybołówstwa przyznała, że pięciu pracowników agencji, przyjęło  wartościowe łapówki w postaci wielorybiego mięsa. Junichi Sato i Toru Suzuki odwołali się od wyroku sądu. Sprawa jest w toku a ja mocno trzymam kciuki za to, żeby sprawiedliwości stało się za dość i Junichi i Toru zostali uniewinnieni. Kibicuję też wielorybom. Niech przemierzają bezkresny ocean bez strachu, że dosięgnie je zabójczy harpun.