Na efekty kampanii na rzecz powstrzymania wycinki lasów deszczowych Indonezji nie musieliśmy długo czekać. Pierwsze zareagowało Mattel – zasypane setkami tysięcy maili, z żądaniem wycofania się z kupowania opakowań wyprodukowanych z drewna pochodzącego z lasów deszczowych.

Najnowsze oświadczenie wydane w piątek w amerykańskiej siedzibie koncernu, sugeruje, że Mattel zauważa problem związany z wycinką lasów, jednak potrzebuje więcej informacji i wyraźnie określonych ram czasowych, żeby udowodnić jak bardzo przejęli się całą sprawą. W tym samym czasie, duński koncern Lego, podstawiony pod ścianą przez dziennikarzy zapowiedział, że planuje zaopatrywać się wyłącznie w opakowania pochodzące z recyclingu i z certyfikatem FSC. Czyli jednak się da?

Zapowiada się historyczna zmiana. Zanim jednak otworzymy szampana, by świętować zwycięstwo, przyjrzyjmy się głównemu dostarczycielowi opakowań zabawek produkowanych przez Mattel – koncernowi Asia Pulp and Paper.

Indonezyjski potentat w sektorze produkcji opakowań APP, twierdzi, że właściwie czepiamy się ich bezpodstawnie, bo oni nie mają sobie nic do zarzucenia. Przecież APP zadeklarowało, że będzie chronić cenne siedliska, zaniecha prowadzenia działalności na terenach podmokłych, a także będzie chronić obszary cechujące się dużą chłonnością CO2. Od ogłoszenia tych, jakże słusznych postulatów, upłynęły cztery miesiące. W tym czasie APP nie podjęło żadnych kroków na rzecz zrealizowania swoich deklaracji. Konsekwentnie natomiast prowadzi wycinkę lasów deszczowych.

Brendan May, jeden ze światowych ekspertów w zakresie zrównoważoności, doradzający firmom jak wprowadzać zasady poszanowania środowiska naturalnego, wystosował list otwarty do APP, w którym napisał „Wasza strategia komunikacyjna to prawdziwa katastrofa. Moglibyście służyć za wzorcowy przykład tego, jak robić wszystko źle. Już czas, żebyście zwrócili uwagę na wezwanie do zmian, które dochodzi ze wszystkich stron”.

Trudno się z tym nie zgodzić.

Rozmowa z profesorem Tomaszem Wesołowskim – biologiem lasu, kierownikiem Zakładu Ekologii Ptaków Uniwersytetu Wrocławskiego, wieloletnim badaczem Puszczy Białowieskiej.

Greenpeace: Organizacje pozarządowe oraz naukowcy, w tym Pan, wskazują cenne przyrodniczo miejsca w Puszczy Białowieskiej, w których nie powinno się prowadzić gospodarki leśnej, w tym wycinki drzew – czym są te miejsca i dlaczego są takie ważne?

prof. Tomasz Wesołowski: Problem z gospodarką leśną polega na tym, że eksploatuje się, niestety też te najstarsze drzewa. Gdy się usunie np. stuletnie drzewo to jego zastąpienie wymaga dalszych 100 lat, więc zmiany wprowadzane przez leśników trwają kilka pokoleń. Tego nie da się odtworzyć z roku na rok, jak np. zboże, które skoszone latem możemy mieć ponownie już w następnym roku. Tu trzeba czekać 100 lat. W Puszczy Białowieskiej wszystko, co ma 100 lat i więcej nie jest posadzone przez człowieka. I to jest najbardziej wyjątkowe, że w środkowej Europie, w strefie umiarkowanej mamy duże fragmenty lasu, którego nikt nie sadził, nikt niczego nie zmieniał. O te fragmenty chodzi i je należy chronić. Niestety na w ramach gospodarki leśnej usuwa się także takie obszary.

G: Jakie inne, oprócz drzew, elementy ekosystemu są charakterystyczne dla tych miejsc?

W lesie praktycznie wszystko jest powiązane z drzewami. Czy to poprzez ich użytkowanie jako pokarmu, czy jako miejsc schronienia i rozrodu (dziuple), więc jeśli usuwamy stare drzewa, to wraz z nimi usuwamy cały łańcuch gatunków zależnych od nich. Np. gdy wycięte zostaje dziuplaste drzewo, to zabieramy schronienie ptakom, nietoperzom, owadom. Jedno stare drzewo może mieć dziesiątki organizmów, bezkręgowców, które zależne od niego i od jego fazy rozwojowej, bo stare drzewo jest dla nich o wiele bardziej wartościowe niż młode.

G: Dlaczego w tych miejscach należy wstrzymać wycinkę?

Po pierwsze dlatego, że wycinamy najcenniejsze elementy Puszczy pochodzenia naturalnego. Po drugie tak, jak mówiłem, zastąpienie starych drzew wymaga czasu, bardzo długiego czasu i jeśli popatrzymy na drzewa jako na siedliska innych gatunków, to odbudowa takich siedlisk także będzie niezmiernie długa. Czasami dekady, a czasami i stulecia.

G: No właśnie. Jeśli natychmiast wstrzymano by wycinkę, to jak długo Puszcza będzie się „leczyć”, tzn. jak długo zajmie powrót do naturalnego stanu?

Puszcza to znacznie więcej niż pojedyncze drzewo. To skomplikowany system, pełen zależności i nie ma jednoznacznej, uczciwej odpowiedzi na to pytanie, bo po prostu nie wiemy. Wiemy, że drzewa niektórych gatunków, np. dęby, żyją do 400 – 500 lat i to jest perspektywa czasowa, którą trzeba mieć w głowie myśląc o Puszczy. Czyli bardzo długo. Mam nadzieję, że aż tyle czasu nie będzie potrzeba, ale na pewno mówimy o kilkudziesięciu latach lub nawet o stuleciach aby las zabliźnił rany zadane przez gospodarkę ludzką.

G: Czyli 100 – 200?

Powiem tak. Proszę sobie wyobrazić człowieka o mocno poranionej skórze, np. poparzony, któremu zostało 20% zdrowej skóry, czyli w przypadku lasu – fragmentów lasu naturalnego. Gospodarka leśna to nic innego jak usuwanie tych ostatnich zdrowych kawałków i zastępowanie ich bliznami. Im mniej usuniemy tego, co pozostało, tym szybciej las się zregeneruje. Można też powiedzieć, że w tej chwili mamy jedynie ostoje naturalnego lasu pomiędzy plantacjami drzew. W wielu z tych miejsc przetrwały jeszcze wrażliwe gatunki, które potrzebują starego lasu, martwych drzew etc. W tej chwili są one rozproszone więc istnieje możliwość kolonizowania przez nie dalszych części Puszczy, jeśli tylko warunki w okolicy się poprawią. Problem polega też na tym, że tzw. gatunki wnętrza lasu nie są przystosowane do rozpraszania się na długie dystanse. Nigdy w swojej historii tego nie potrzebowały. Muszą mieć wokół siebie, stosunkowo blisko, miejsca potencjalnej kolonizacji. Jeśli stworzymy duże przestrzenie, las się nie odbuduje i zostaną tam dziury. Już teraz to widać patrząc na zdjęcia lotnicze czy satelitarne. Usunięcie nawet jednego cennego fragmentu lasu, to zmniejszenie szansy na jego odbudowę.

G: Proszę podać przykłady takich gatunków…

To np. chrząszcze żyjące w martwym drewnie, które prawie nie latają. Rozprzestrzeniają się „na piechotę”. Innym przykładem może być organizm traktowany przez służby leśne jako, tzw. szkodnik bo żywi się liśćmi i ogałaca drzewa jest piędzik przedzimek, motyl. Służby leśne pozbyły by się go z lasu z pocałowaniem ręki. Jego liczebność zmniejszono właśnie przez izolację jego siedlisk. Larwy tego gatunku, ale i wielu innych motyli, rozwijają się na liściach. Gdy wzrosną, przepoczwarczają się, spadają i schodzą pod ziemię. Jesienią wykluwają się z tego dorosłe motyle, lecz samice są nielotne. Jedyne co taka samica może to wejść na drzewo, z którego spadła jako poczwarka i złożyć jaja. Ich zdolność rozprzestrzeniania się jest minimalna.

G: A co się stanie jeśli takiego motyla w Puszczy zabraknie? Często spotykamy się z głosami mówiącymi „co tam jakiś motyl, człowiek jest najważniejszy”

To absurdalne myślenie. W ten sposób moglibyśmy podejść do wszystkich gatunków mówiąc „a co mi tam żubr, a co mi tam wilk”. Równie dobrze można by powiedzieć „a co mi tam Wawel” – przecież Kraków by przez to nie zniknął, ludzie nie wyginęli… Nie można rozmawiać na tym poziomie. Jeśli byśmy tak myśleli o żubrach to po co nam one, jaki z nich pożytek… Jeśli zapytać leśników to są przez nie same szkody – niszczą pola, zjadają plantacje.

G: A jak wygląda sprawa kornika. Leśnicy walcząc z nim dokonują tzw. cięć sanitarnych twierdząc, że to niezbędny zabieg. Jak to wygląda z punktu widzenia nauki?

Z punktu widzenia nauki wygląda to tak, że kornik i świerk współwystępują na całym obszarze występowania tych dwóch gatunków, czyli w lasach Europy i Eurazjii. Podobnie jest z kornikami i sosnami w Ameryce Północnej. Podobnie w syberyjskiej Tajdze. Te owady z tymi drzewami współżyją i lasy istnieją. My mamy kornika drukarza, który jest stałym towarzyszem świerka. Oczywiście żerowanie korników powoduje zamieranie świerków ale przecież to samo, robią leśnicy siekierą czy piłą. Też zabijają. Od tego świerkowi, jako gatunkowi nic złego się nie dzieje. Pytanie w jakiej skali patrzymy. Z punktu widzenia pojedynczego drzewa kornik jest zabójcą. Gdy patrzymy z perspektywy małego kawałka lasu, kornik może zabić wszystkie świerki na tym terenie. Natomiast jeśli patrzymy w skali całej Puszczy to kornik i świerk są jej stałymi elementami i kornik będzie tam występował tak długo, jak długo będzie świerk.

G: Dlaczego więc leśnicy tak uparcie walczą z kornikiem?

Z dwóch powodów. Pierwszy to powód ekonomiczny bo martwe świerki, to strata surowca drzewnego, czyli strata pieniędzy. Drugi powód jest natury ideologicznej. Strach przed kornikiem jest podobny do strachu przed zarazą i żadne racjonalne argumenty tu nie działają. Tak, jak mamy zakodowane w głowach, że musimy robić wszystko aby nie dopadły nas bakterie czy pasożyty, tak służby leśne są przekonane, że czymś takim dla lasu jest kornik. Występowanie kornika w lesie jest zagrożeniem dla tego lasu. Tak oni to widzą. Żadne argumenty nie są w stanie tego przekonania zmienić bo to przekonanie jest ideologiczne.

G: Jak to możliwe? To na czym leśnicy opierają swoją, jak to nazywają, działalność ochroniarską? Na jakiej wiedzy? Skoro naukowcy, jak Pan, mówią wyraźnie, że kornik jest elementem ekosystemu to skąd tak inne podejście leśników?

Do ideologii nie trzeba podstaw naukowych. W ideologię trzeba wierzyć. Przy racjonalnym działaniu jeśli coś jest nieskuteczne to się tego zaprzestaje, jeśli coś jest niebezpieczne, to się tego nie czyni. Natomiast jeśli ktoś jest motywowany ideologicznie, ma wpojone przekonanie, że w lesie ma być porządek, a kornik jest wrogiem i zabija twój las, to wtedy nie ma dyskusji. Żadna ilość danych nie przemawia.

G: A skąd u leśników ta ideologia? Przecież też kończą studia gdzie wykładają specjaliści, biolodzy.

I tak i nie. Różnie to bywa. Profesorowie też są różni. Wielu leśników, można powiedzieć „wysysa to z mlekiem matki” bo są synami, czy potomkami leśników. Wielu z nich, zanim stanie się leśnikami czy studentami przechodzi twardą indoktrynację w technikach leśnych. Ta indoktrynacja to myślenie o lesie jak o mieszkaniu i warsztacie pracy. W takim miejscu ma być porządek, żadnych grzybów, żadnych korników, żadnej zgnilizny. Wytłumaczyć tym ludziom, że np. martwe drewno to wartość a nie zagrożenie dla lasu, to tak, jakby tłumaczyć katolikowi, że boga nie ma. Drugie wierzenie jest takie, że las trzeba posadzić i nim gospodarować, że jeśli człowiek nie posadzi lasu i się nim nie „zaopiekuje” to las nie powstanie lub umrze. To dla leśników bardzo silne, ideologiczne uzasadnienie dla swojej obecności i pracy. Z myśleniem „Ja jestem niezbędnym elementem, bez którego las zgnije, korniki go zjedzą” niezmiernie ciężko się polemizuje. Dla nich ekolog, to ktoś kto przychodzi i chce zepsuć ich pięknie urządzony las. Wielokrotnie spotykałem profesorów leśnictwa, którzy byli naukowcami dopóki mówili o wynikach swoich badań. Wtedy liczyły się twarde dane, ale gdy przełączali się na leśnego ideologa to stawali się odporni na fakty i racjonalne argumenty. Wielu niestety mamy w Polsce profesorów leśnictwa, którzy bronią interesów korporacji Lasy Państwowe, bo tak to trzeba nazwać. Do nich nie przemawiają żadne racje.

G: Wracając do tematu miejsc przyrodniczo cennych, w których należy powstrzymać wycinkę. Dlaczego jest to tak ważne teraz? Czy można powiedzieć, że to już ostatni dzwonek?

Ostatni dzwonek brzmi już od wielu lat. To jest tak, że z każdym kolejnym wyrębem jesteśmy o krok bliżej do katastrofy. Nie wiemy gdzie jest ten próg, ta granica, poza którą już nie ma odwrotu i Puszcza przestanie istnieć jako obiekt przyrodniczy. Nikt na świecie tego nie wie. Jedno co wiemy, to, że z każdym wyciętym drzewem znika naturalny charakter Puszczy i jej wyjątkowość. Dzwonek dzwonił już 20 i 10 lat temu. Dzwoni i dziś. Każde zwłoka w ochronie tego lasu to dla niego zagrożenie. Nie wiem czy to dzwonek przedostatni, ostatni, a może już jest za późno, bo to jest proces, nie konkretny moment, a zależności w ekosystemie są zbyt skomplikowane byśmy mogli rzetelnie odpowiedzieć.

G: Ostatnio wpadł mi w ręce jeden z magazynów branży leśnej. Wśród wielu nieprzychylnych słów pod adresem organizacji ekologicznych pojawił się i taki, że my także chcemy zagłady Puszczy bo dopuszczamy cięcia na lokalne potrzeby na poziomie 30 – 40 tys. m³ rocznie. Przyznam, że zabrzmiało to dla mnie kuriozalnie, bo gdybyśmy zażądali całkowitego zakazu wycinki, natychmiast pojawiłby się głosy, że chcemy zabronić lokalnym mieszkańcom korzystania z lasu. Jak by Pan to skomentował?

To nie tak. Miejscowa ludność kupuje w ostatnich latach ok. 20 tys. m³ drewna rocznie. To dlatego, że Lasy Państwowe przestały sprzedawać drewno na opał a zaczęły przerabiać wszystko na tzw. papierówkę, czyli papier droższy, ludzie po prostu przestali kupować bo jest za drogo. Mimo to starcza im. Cała reszta przeznaczona jest na cele komercyjne a nie na potrzeby ludności. Pytanie gdzie się wycina. Jeśli będą to te najcenniejsze obszary nawet przy takich ilościach będzie to ogromna, niepowetowana strata. Jeśli będzie to drewno z plantacji, tzn. miejsc, gdzie człowiek wyciął las i posadził drzewa w rządkach, to strata żadna. Nie jest więc istotna sama objętość lecz tzw. sortymenty czyli co i gdzie się wycina. Tak czy inaczej w tym roku do wycinki przeznaczono 48,5 tys. m ³, czyli ponad dwa razy więcej niż na miejscowe potrzeby.

G:Spróbujmy trochę pofantazjować. Gdyby tak nie robić nic. Greenpeace przestaje prowadzić kampanię, inne organizacje się wycofują, naukowcy milczą a leśnicy rąbią… Pokusi się Pan o zarysowanie wizji, co by się stało z Puszczą w takich okolicznościach?

Puszcza będzie wtedy wyglądać jak tzw. normalny las w Polsce. Czyli będziemy mieć sosenki posadzone pod sznurek w rządkach, a z Puszczy zostanie tylko nazwa. Istniejący Park Narodowy jest za mały aby móc zachować charakterystyczne cechy naturalnego lasu. Byłby samotną wyspą w oceanie plantacji. Wyspą, która i tak się nie utrzyma bo, nawet jeśli w rezerwacie ścisłym nie ruszono by ani jednego drzewa to wpływ otoczenia będzie tak duży, że wszystko się zmieni. Po prostu stracimy Puszczę. Lasu naturalnego już w Polsce nie będzie.

G: Pokusi się Pan o krótkie podsumowanie naszej rozmowy…

Puszcza Białowieska jest naszą Wielką Rafą Koralową. Jest najbogatszym lądowym systemem biologicznym jaki mamy w Europie. Nie ma drugiego takiego lasu na starym kontynencie. To niesłychane bogactwo, które należy za wszelką cenę ochronić. Puszcza jest też ważnym laboratorium dla naukowców. Służy nauce podobnie jak urządzenia typu teleskop Hubble’a czy wielki zderzacz hadronów pod Genewą. Wartość badawcza Puszczy Białowieskiej jest podobna, z jedną różnicą. Te urządzenia w wypadku zniszczenia można zastąpić, choć kosztuje to miliardy, to jednak jest możliwe. Puszczy zastąpić się nie da. Dla nauki jest bezcenna. Puszczy nie da kupić czy zrekonstruować. I jeszcze jedno. Powinniśmy być dumni z naszego kraju, a nie się go wstydzić. Jeśli byśmy zniszczyli coś tak unikalnego zamiast objąć to ochroną, pozostanie nam tylko wstyd.

Rozmawiał Jacek Winiarski

Wiekowe drzewa nadal wycinane są w pień. Dzieje się tak wbrew dotychczasowym zapewnieniom Ministra Środowiska o zwiększeniu ochrony Puszczy. Nie będę dłużej zachodził w głowę, o co w tym wszystkim chodzi. Pakuję plecak i ruszam do Białowieży.

W sierpniu ubiegłego roku aktywiści Greenpeace wdrapali się na budynek Ministerstwa Środowiska, żeby upomnieć się o Puszczę Białowieską. Kiedy w pełnym słońcu transparent „I love Puszcza” zdobił fasadę ministerialnego gmachu, światło dzienne ujrzały zasady ochrony przyrody na terenie leśnego kompleksu Puszczy Białowieskiej. Rok wcześniej, na prośbę samego ministra, przygotował je zespół ekspertów i przyrodników pod kierunkiem prof. Tomasza Wesołowskiego.

Na skutek protestu minister środowiska sięgnął do szuflady po ten dokument i sprawa zdawała się być załatwiona. Z ust ministra Kraszewskiego padło publiczne zapewnienie o przesunięciu planowanego wyrębu poza naturalne obszary Puszczy. Kilka miesięcy później dowiedzieliśmy się, że ta obietnica od początku była niemożliwa do spełnienia przed końcem 2010r. Powodem były zawarte wcześniej kontrakty na sprzedaż drewna, których zerwanie oznaczałoby stratę kilkuset tysięcy złotych. Jak dla mnie to niewielka cena zachowania naturalnie odradzających się fragmentów pradawnej Puszczy. Zanim jednak zdążyliśmy podjąć jakąkolwiek polemikę, ministerstwo na specjalnej konferencji prasowej oświadczyło:

Zmniejszone pozyskanie drewna w 2011 r. wyniesie ok. 48,5 tys. m3 (dla porównania w roku 2010 – 83 tys. m3 (o 20 proc. niższe niż w roku poprzednim), 2009 – 102 tys. m3). Cięcia przesunięte zostaną poza tereny najcenniejsze przyrodniczo. Limit ten pozwoli według danych Lasów Państwowych na zaspokojenie potrzeb lokalnych mieszkańców na drewno opałowe oraz drewno dla zakładów  rzemieślniczych. Nie będzie natomiast możliwe pozyskiwanie drewna z Puszczy Białowieskiej dla celów przemysłowych, komercyjnych.

Powiało optymizmem, ale niestety tylko na moment. Znając mądrość przysłowia, że diabeł tkwi w szczegółach, poprosiliśmy ministra o spotkanie żeby ustalić co według niego oznaczają „tereny cenne przyrodniczo”. I tutaj zaczęły się prawdziwe schody. Jak się okazało kryteria wybrał wiceminister Janusz Zaleski, z zawodu leśnik, który jak mniemam nie widział powodów żeby konsultować je z przyrodnikami. Wprawdzie leśnik może być przyrodnikiem, ale w przypadku wiceministra Zaleskiego mam spore wątpliwości że tak w istocie jest. Szczególnie, że skutki jego autorytarnej decyzji poznaliśmy pod koniec zeszłego tygodnia. Jak się okazało, planowana i realizowana wycinka drzew wkroczyła do ostoi dzikiej i pięknej przyrody, o czym możecie przeczytać w apelu do Ministra Kraszewskiego.

Nie wiem o co w tym wszystkim chodzi. Kto i dlaczego nami manipuluje. Powiem więcej, nie mam ochoty dłużej się nad tym zastanawiać. Fakty mówią same za siebie. Z każdym dniem pracy wiceministra Zaleskiego – osoby bezpośrednio odpowiedzialnej za polską przyrodę – giną bezpowrotnie piękne fragmenty Puszczy.

Dlatego też pakuję plecak i ruszam do Puszczy. Zabieram ze sobą ciepłe rzeczy, mapy topograficzne, dane przyrodnicze i komputer – wszystko to, co – mam nadzieję – pomoże mi udokumentować wszystko co się tam dzieje. A na wypadek gdyby trwał wyrąb starych drzew i mój pobyt w Puszczy miał się przedłużyć, wezmę również ze sobą namiot, ale od razu uprzedzam, że łańcuchy nie będą mi potrzebne…

250 000 Polaków kocha Puszczę – z takich hasłem pojawimy się jutro w sejmie. Okazją żeby przypomnieć się politykom jest pierwsze czytania naszego obywatelskiego projektu ustawy, która otwiera drogę do ochrony tego co piękne, zagrożone i unikalne w skali Europy. Zastanawiam się, czy będzie to czytanie przy pustej sali sejmowej?

W ostatnich dniach najwięcej czasu spędziłem nad analizowaniem kilometr po kilometrze map drzewostanowych Puszczy Białowieskiej. Na własne oczy mogłem przekonać się jak w sposób zaplanowany i systemowy przekształcamy ostatnie dzikie fragmenty przyrody w zwykłą plantację drzew. Przygnębiające zajęcie. Do życia poderwała mnie informacja o jutrzejszym czytaniu w Sejmie naszego projektu obywatelskiego. Dokumentu, który ma szansę rozpocząć debatę o dziedzictwie przyrodniczym Polski. O czymś, co jest równie ważne jak fundusze emerytalne, bo w tym samym stopniu odwołuje się do przyszłości. Mówi o tym co będzie, a nie o tym jak jest. Skupia uwagę na sprawach ważnych, bo ocalenie fragmentów kilkusetletniego dziedzictwa przyrodniczego jest obowiązkiem wobec naszych dzieci i kolejnych pokoleń.

Chciałbym wierzyć, że to jest ten czas, w którym politycy zaczną mówić o rzeczach wspólnych. Zastanowią się nad tym co chcą i mogą zostawić po swojej czteroletniej kadencji. Wydawałoby się, że ochrona dziedzictwa przyrodniczego jest właśnie czymś takim. Czymś co powinno łączyć, a nie dzielić. Podejrzewam, że jeżeli na jutrzejszym czytaniu, padną jakieś głosy z sali, to będą reprezentować głównie interesy wąskiej grupy społecznej, która jest uprzywilejowana w korzystaniu z naszego dziedzictwa. Myliłem się (jakże miło) kiedy szacowałem liczbę osób, które poprą naszą inicjatywę. Dlatego może i tym razem czeka nas niespodzianka?

A skoro już o niespodziankach mowa to czas najwyższy przedstawić Wam nasze ostatnie dziecko. Podziękowania dla wszystkich, którzy zbierając podpisy zaangażowali się w ochronę Puszczy Białowieskiej. Panie i Panowie, Karpaty Magiczne na zaproszenie Greenpeace nagrały i wydały 40. minutową płytę „Enjoy Trees”. W nagranych utworach wykorzystano przedziwne instrumenty oraz unikalne nagrania głosów zwierząt: wilków, żubra, rysia, dwóch gatunków ptaków, które wyginęły w ostatnim stuleciu w Polsce, chronionych płazów, które wyginęły w Puszczy Białowieskiej w ostatniej dekadzie, brzmienia naturalnego otoczenia, wody i… komara! To wszystko dla Was!

„Płytę nagrywaliśmy w przekonaniu, że ochrona przyrody jest częścią kultury i poprzez działania społeczne należy upominać się o wspólne dziedzictwo przyrodnicze, które nie może stanowić własności jakiejś wąskiej grupy ludzi. Tak jak Wawel nie jest własnością mieszkańców jednej dzielnicy Krakowa, tak Tatry, Puszcza Białowieska i dolina Rospudy, nie może być własnością kilku wiosek. Szczególnie cenne przyrodniczo obszary są skarbem powszechnym, nie powinny podlegać grze politycznej i być uszczuplane w imię wąskich interesów. W kulturze muzycznej i szerzej w sztuce, należy stale bronić obszarów niezależności i wolności twórczej, które podobnie jak obszary dzikiej przyrody są niezbędne dla istnienia zdrowych społeczności. Wolność, twórczość i dzika przyroda są dla nas nierozerwalnie połączone. Nagrywając płytę dążyliśmy do zbudowania brzmienia nasyconego naturalnymi dźwiękami żywego otoczenia, energią i naturalną elektryczności. Zestaw nagrań jakie znajdziecie na płycie, potraktowaliśmy jak swego rodzaju podarunkowy maxi singiel i mamy nadzieję, że poprzez różnorodność i zabawę stylami muzycznymi oraz obecność głosów dzikich zwierząt, płyta stanie się interesującym elementem oryginalnej kultury ekologicznej, jaką powoli udaje się wspólnie wypracowywać.”

Cieszcie się brzmieniem, cieszcie się drzewami – pisze Marek Styczyński, jeden z autorów płyty. Nagrania wykonał wraz z grupą przyjaciół, która nieodpłatnie zaangażowała swój czas i studio żeby stworzyć dla Was ten prawdziwy teatr dźwięków.

ENJOY TREES ! Anna Nacher, Marek Styczyński, Andrzej Widoty i Ula Stosio. W nagraniu wykorzystano dźwięki wilków, żubra i rysia dzięki uprzejmości Jana Walencika z Puszczy Białowieskiej.

Trzy miesiące. Kilka tysięcy zaangażowanych osób. Ćwierć miliona zebranych podpisów. To najprostsze podsumowanie inicjatywy obywatelskiej, która otwiera drogę do ochrony całej Puszczy Białowieskiej oraz pięknych mazurskich jezior i lasów.

To największa akcja obywatelska dla ochrony przyrody w Polsce. Wiele osób nie wierzyło w jej sukces. Demagogiczny wybór pomiędzy życiem ludzkim a kwiatkami, przed jakim od wielu lat stawiają nas populiści, już na samym starcie nie nastrajał optymistycznie. A do tego wszystkiego …. Greenpeace, organizacja z przylepioną łatką eko-terrorystów, od której miało zależeć powodzenie przedsięwzięcia.

Mogliśmy załamać ręce i czekać aż pojawią się politycy, którzy nie będą awanturować się o krzyż, czy też mydlić nam oczu tym, że nie robią polityki, a zajmują się ważnymi sprawami. Oczywiście czekalibyśmy baaaaardzo długo. Bez gwarancji, że sytuacja ta kiedykolwiek się zmieni.

Postawiliśmy wszystko na jedną kartę. Chcieliśmy sprawdzić czy stanie za nami społeczeństwo. Przekonać się o tym, czy potrafimy rozmawiać z ludźmi, równie dobrze jak okupować dach Ministerstwa Środowiska. Podobno sam minister Kraszewski powiedział, czas na pokerowe „sprawdzam” wobec Greenpeace.

Bardzo szybko okazało się, że prawdziwą siłą organizacji w Polsce nie jest „rozpoznawalna marka” lecz setki naszych aktywistów i sympatyków, którzy wyszli na ulicę zbierać podpisy. Dołączyli do nas przyjaciele z innych organizacji, cudowni fani i znajomi z faceeboka i wszyscy inni, którym na sercu leży przyroda. Olbrzymiego wsparcia udzielił Adam Wajrak oraz dziennik METRO. Także radio TOK FM doceniło wartość naszej inicjatywy. Pozostałe media zostały na poboczu obywatelskiej debaty mimo, że poszczególni dziennikarze – którym chwała za to – starali się przebić z tematem.

Ostateczny wynik zbiórki podpisów jest tryumfem społeczeństwa obywatelskiego. Tym większym, że całą akcję przeprowadziliśmy bez wsparcia jakiejkolwiek telewizji. Skupiliśmy się na kontakcie z ludźmi. Rozmowie i sile naszych argumentów. Zdaliśmy egzamin z demokracji. Teraz czas na polityków.

W ciągu trzech miesięcy projekt obywatelskiej ustawy powinien zostać poddany pierwszemu czytaniu. Potem dajemy politykom kolejne trzy miesiące na poprawienie tego co ich koledzy zepsuli w 2000 roku. To właśnie w tamtym okresie wprowadzono „niewinną poprawkę” do ustawy o ochronie przyrody, która skutecznie zablokowała tworzenie i zmianę granic parków narodowych. Politycy, którzy nas zawiodą, zostaną odnotowani z imienia i nazwiska. Mają jak w banku, że zrobimy wszystko, aby odsunąć ich od władzy w przyszłorocznych wyborach. Mają się czego obawiać – gromadząc tak dużą ilość podpisów dla Puszczy po raz kolejny udowodniliśmy, że jesteśmy wyjątkowo skuteczni…

Każda wizyta w Puszczy Białowieskiej może być magiczna. Praktycznie bez znaczenia jest to czy oglądasz przyrodę w parku narodowym, czy też poza jego obszarem. Musisz jednak wiedzieć na co zwracać uwagę lub po prostu mieć dobrego przewodnika. W moim przypadku obie rzeczy zadziałały naraz.

Ponad dwa tygodnie temu wybrałem się z Adamem Wajrakiem na spacer po Puszczy Białowieskiej. Obejrzałem dokładnie to co jest wycinane oraz to w jaki sposób jest to robione. Coś co nazywa się cięciami sanitarnymi, choć brzmi niewinnie, na stałe przekształca naturalny las. Zakłóca rytm przyrody. Brutalnie przerywa procesy ekologiczne. Wszystko to dzieje się w majestacie prawa, bo takie a nie inne są wytyczne Ministerstwa Środowiska (sic!).

Patrz na te pnie. Te szczątki olbrzymich konarów. Tych drzew już nie ma. Zostały wycharatane – stoimy na pustym placu, a kilkanaście metrów dalej pięknie podszyty mchem las. Chwilę później mijam kolejne drzewa. Na ich korze widać wymalowane sprayem znaki. Trzy dni później dowiem się, że oznacza to dla nich rychły wyrok – takie oznaczanie to jeden ze sposobów oznaczania stref planowanej wycinki.

Zobaczcie … póki jest szansa… jakim unikalnym miejscem jest Puszcza Białowieska:

Kiedy jest się ciekawym świata nie można się nudzić. W miejscach, w których na pozór nic się nie dzieje, dostrzec toczącą się walkę i niesamowitą harmonię zarazem. Taka właśnie jest Puszcza. Sensualny koktajl obrazów, który łatwo przeoczyć. Kopalnia wiedzy, której nie sposób opanować siedząc w uniwersyteckich ławach, czy też czytając mądre książki. Świetnie pokazuje to historia profesora leśnictwa, który w latach 50. wchodząc z młodymi leśnikami do Puszczy Białowieskiej załamuje ręce i mówi, że tutaj żaden z obowiązujących modeli gospodarki leśnej się nie sprawdzi dopóki wszystkiego się nie wytnie i posadzi od nowa. Wielu z tych leśników wzięło sobie słowa mistrza głęboko do serca.

Wracając do Warszawy zabrałem po drodze autostopowicza. Młodego chłopaka z Łomży, który jechał do Katowic żeby zobaczyć się ze swoją dziewczyną. Rozmowa zeszła na Greenpeace. Cieszył się, że minister środowiska też „Love Puszcza”. Nie wiedziałem co mam mu powiedzieć. Bądź co bądź minister Kraszewski obiecał wstrzymanie wycinki na terenach cennych przyrodniczo. W najbliższą niedzielę o godzinie 13:00 na antenie radia Tok FM zapytam ministra co od tamtej pory się zmieniło. Przed i po audycji będę zbierał podpisy pod obywatelskim projektem ustawy w sprawie parków narodowych. Wy też możecie do nas dołączyć podpisując się i drukując formularz z www.tydecydujesz.org

Trzy dni akcji na Ministerstwie Środowiska okazały się być bardziej owocne niż cały rok zabiegania o ochronę Puszczy Białowieskiej. Wygląda na to, że resortowi lżej przychodzi rozmowa o konkretach, kiedy za oknami wiszą aktywiści. I nie jest to ani zabawne, ani choć trochę odkrywcze.

O tym, że źle się dzieje w Puszczy wiadomo od dawna. Alarm podnosiły organizacje i naukowcy, pisały polskie i zagraniczne media. Informacjami na ten temat zadrukowane zostały tysiące stron raportów. Z kolei czas rozmów o ochronie puszczy liczyć można w setkach godzin. A mimo to donośny dźwięk pił od września powróci do Puszczy Białowieskiej.

Najbliższe dwa tygodnie będą wakacjami dla Puszczy. Minister zadeklarował kilkanaście dni przerwy, w czasie których żadne drzewo nie powinno zostać ścięte. Choć zobowiązuje go do tego prawo unijne (ptaki nie powinny być płoszone w okresie lęgowym), to sam z siebie nie podjął takiej decyzji.

Co później? Ustalenia mówią jasno – w przeciągu miesiąca zostaną zmienione plany cięć tak aby pod piłę nie trafiły najcenniejsze fragmenty lasu, zgodnie z wytycznymi naukowców. Ale nie łudźmy się wyrąb będzie kontynuowany. Czy wobec tego dopięliśmy swego? Zdecydowanie nie.

Jeszcze do końca tego roku wywiezionych z Puszczy zostanie kilkadziesiąt tysięcy drzew, zapewniając ludziom z okolicznych miejscowości pracę. Na zmniejszenie ilości pozyskiwanego drewna z 83 tys. na postulowane 30 tys. m³ nie było szans.

I mówiąc bez ogródek, jedyne co w tym roku możemy zrobić to dopilnować aby wyrąb prowadzono w monokulturach. W miejscach, gdzie po pięknym lesie nie ma już śladu. Zastąpiła go plantacja drzew (sprawdź jak to się robi na blogu Adama Wajraka).

Trzy dni wiszenia na ministerstwie i porażka? Nie do końca. Wszyscy uświadomiliśmy sobie, jak bliska jest nam Puszcza Białowieska i, że jak każdy inny las podlega opiece leśników. Ci, którzy są odpowiedzialni za Puszczę wydają się być nieugięci. Z kamienną twarzą odpowiadają:  natura jest leniwa –  jeśli przestaniemy wycinać stare drzewa, to tak jak byśmy w społeczeństwie mieli tylko emerytów bez dzieci. Choć większej bzdury dawno nie słyszałem, bo i puszcza, i społeczeństwo mają się najlepiej tam gdzie człowiek nie reguluje ilości starszych osobników, to jest to bardzo czytelny sygnał. Puszczy Białowieskiej będą bronić jak Stalingradu (porównanie podsłuchane u leśników).

Tymczasem w Białowieży nadal czuć puls dzikiej przyrody. Aby go zachować potrzeba czegoś więcej niż spektakularnej akcji i kilka nagłówków gazeta dnia następnego. Potrzebny jest wysiłek dziesiątek tysięcy osób, ich chęci i zaangażowania w zmianę prawa, które na dobre odbierze leśnikom i lokalnym władzom prawo do przerabiania naszego wspólnego dziedzictwa na deski, papier i zapałki. Sprawdź jaki możesz mieć w tym swój udział: www.tydecydujesz.org

Zwykły poranek na Ochocie, mieszkańcy Warszawy przemykają do pracy a sklepikarze otwierający spożywczaki. Ulicą Wawelską jak co rano mknął autobusy komunikacji miejskiej. Dzień jak co dzień. Czyżby? Na przystanku, naprzeciwko Ministerstwa Środowiska zbiera się tłum dziennikarzy. Obiektywy kamer i aparatów fotograficznych wycelowane w rządowy budynek. Na dachu widać uwijające się postaci w zielonych kamizelkach,  kaskach ochronnych i … uprzężach do wspinaczki.

Zwinnie montują „coś” na krawędzi dachu i po kilku chwilach zjeżdżają na linach rozwijając imponujący, żółty transparent z wielkim czerwonym sercem i napisem „I love Puszcza”.  W tłumie dziennikarzy widać kilka osób w koszulkach z logo Greenpeace. Tłumaczą, że aktywiści biorący udział w tej pokojowej akcji apelują w ten sposób do ministra środowiska o zatrzymanie wycinki drzew w Puszczy z wyłączeniem pozyskiwania drewna na potrzeby społeczności lokalnych i objęcie całej Puszczy Parkiem Narodowym.

Około godziny 11 minister środowiska zaprasza przedstawicieli Greenpeace i Pracowni na rzecz Wszystkich Istot na spotkanie. Niestety, oprócz mglistych deklaracji, nie padają z jego ust żadne konkretne propozycje. W czasie, gdy trwa spotkanie, na skwerze pod ministerstwem powstaje Zielone Miasteczko. Pośród namiotów i transparentów uwijają się młodzi ludzie, którzy przygotowali sporo atrakcji dla warszawiaków. Można układać gigantyczne puzzle, zrobić sobie broszkę z logo „I love Puszcza”,  pobujać na huśtawkach zawieszonych między drzewami, zrobić sobie zdjęcie w makiecie „przytula cza drzewa” itd.

Jedną z pierwszych osób, która odwiedza Miasteczko jest Kazia Szczuka, która kibicuje kampanii w obronie Puszczy, tak jak kiedyś wspierała obronę Doliny Rospudy. W południe miasteczko odwiedza minister środowiska. Zapewnia że też kocha Puszczę. Ale na pytanie w jaki sposób ją chroni, skoro liczebność populacji dzięcioła białogrzbietego drastycznie spada, nie potrafi udzielić odpowiedzi. Wymijające komunikaty rejestrują kamery telewizyjne, wśród nich jest nawet dziennikarz przygotowujący materiał dla japońskiej telewizji publicznej. Póki co jeden zero dla Kazi. Wierzymy w jej szczerość uczuć do pradawnego lasu. Miłość Pana ministra oceniamy subiektywnie jako toksyczną bo realnie zabija Puszczę.

Powoli zapada zmierzch, Zielone Miasteczko szykuje się na wieczorną projekcję filmu. Podczas gdy na skwer pod ministerstwem zaczynają schodzić się osoby wspierające kampanię, siódemka aktywistów tkwi na dachu ministerstwa zapowiadając, że zostanie tam tak długo jak trzeba będzie.  Międzynarodowa ekipa (polsko-austriacko-węgiersko-fińska) jest zdeterminowana i gotowa na to, żeby spędzić noc na budynku… Kim są Ci twardziele?

Zapraszamy do odwiedzenia nas w Zielonym Miasteczku!

MINI PROGRAM MIASTECZKA 12 sierpnia (czwartek):

16.00  „Jedzenie zamiast bomb” przygotuje wegetariański posiłek dla wszystkich obozowiczów i gości
17.00 Grupa „Samba dla pokoju” zagra na bębnach koncert „Samba dla Puszczy”
Po 18.00 Koncerty Roberta Brylewskiego i Jacka Kleyffa
Po zmroku pokaz tańca z ogniem
Po zmroku kino plenerowe, pokażemy filmy o tematyce ekologicznej
Wielkie puzzle dla dzieci z rysunkiem Puszczy Białowieskiej
Możliwość zrobienia zdjęcia/portretu w maikiecie ekologa broniącego drzewa
Kącik relaksacyjny – leżaki, hamaki
Kącik z książkami o tematyce ekologicznej
Możliwość zrobienia znaczka/przypinki „I love Puszcza”
Kącik rysowniczy dla dzieci
Huśtawki dla dzieci
Malowanie twarzy
Możliwość zrobienia sobie koszulki „I love Puszcza”

Jest takie miejsce na ziemi, w którym śmiało mogłyby rozgrywać się sceny z baśni braci Grimm. Miejsce, gdzie stare, omszałe lipy i jesiony a także paprocie i grzyby wielkości spodków od filiżanek, od stuleci trwają w symbiozie i równowadze. Tam właśnie wilgotne powietrze, unoszące się w sercu pradawnego lasu daje obfitość wielu form życia od mikroorganizmów po ogromne żubry majestatycznie stąpające po leśnych polanach. To miejsce ciągnie się wzdłuż granicy Polski z Białorusią, jest to Puszcza Białowieska.

Staropolskie słowo Puszcza oznacza pierwotny las. Jest to relikt lasu, który kiedyś rozciągał się od Syberii aż do Irlandii. W Puszczy różnorodność życia tworzy się dzięki temu co martwe. Stare, spróchniałe konary i opadłe liście żywią grzyby, porosty, korniki i larwy. Te z kolei stanowią źródło pożywienia dzięciołów, borsuków, wilków czy orłów. Nie znajdziemy takich zależności na uporządkowanych terenach zalesionych, zwanych szumnie lasami, choć z tymi nie mają one nic wspólnego. Spacer po Puszczy może jedynie utwierdzić nas w przekonaniu, że to co do tej pory braliśmy za las, jest tylko i wyłącznie jego mizerną kopią.

Już w XIV w. książę Jagiełło ogłosił teren Puszczy Białowieskiej królewskim rezerwatem myśliwskim. I rezerwat ten przetrwał zawirowania historii, w tym monarchię i dyktaturę. Czy przetrwa warunki polskiej demokracji? Obecnie zaledwie 17% polskiej części Białowieży jest objęte ochroną w ramach Białowieskiego Parku Narodowego.  Ponad 80% Puszczy jest „zarządzanych” przez Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych z Białymstoku. Instytucję, która systematycznie, przerabia światowe dziedzictwo (Białowieża figuruje na liście dziedzictwa światowego UNESCO) na deski. Leśnicy kontynuują sprzedaż i jednocześnie niszczą chronione gatunki i ich siedliska. „Zarządzanie” to nic innego jak wycinanie drzew, które powinny zostać w Puszczy. To właściwie kradzież własności mojej i twojej. Czy zgodzisz się na rozbieranie Wawelu, cegła po cegle przez instytucję nim zarządzającą? A przecież Puszcza jest takim samym dobrem narodowym jak Wawel.

Polecam waszej uwadze wywiad z prof. Tomaszem Wesołowskim, który tłumaczy jak ważne jest objęcie ochroną całej Puszczy Białowieskiej, oraz wpis na Blogu Adama Wajraka trafnie punktujący leśników i ich praktyki w krótkiej obrazkowej historii.